शालेय प्रवेशापूर्वी ४ ते ६ वयोगटातील मुलांना बूस्टर डोस दिला पाहिजे — डॉ. अमित निगडे

पुणे : भारतामध्ये बाल लसीकरण प्रगतीच्या टप्प्यावर असताना, शालेय प्रवेशाच्या वयात डिफ्थेरिया, टिटॅनस, पर्टुसिस आणि पोलिओचा बूस्टर डोस देण्याकडे दुर्लक्ष करू नये असे आवाहन वैद्यकीय तज्ज्ञांनी पालक आणि आरोग्यसेवा पुरवठादारांना केले आहे.

अविकसित अवस्थेतील प्राथमिक लसीकरण लवकर संरक्षण देते, परंतु वैज्ञानिक संशोधनातून असे स्पष्ट झाले आहे की डिफ्थेरिया, टिटॅनस, पर्टुसिस आणि पोलिओविरुद्धची रोगप्रतिकारक शक्ती हळूहळू कमी होत जाते. जर मुलांना योग्य वेळी बूस्टर डोस मिळाला नाही, तर शाळा सुरू करून अधिक लोकांमध्ये मिसळण्याच्या टप्प्यावर त्यांना गंभीर आजारांचा धोका उद्भवू शकतो.

भारतीय राष्ट्रीय लसीकरण कार्यक्रम (एनआयपी) नुसार, ६, १० आणि १४ आठवड्यांच्या वयात डीटीपी लस दिली जाते, त्यानंतर १६–२४ महिन्यांच्या दरम्यान एक बूस्टर दिला जातो आणि पोलिओसाठी ६ व १४ आठवड्यांत दोन अंशात्मक मात्रा दिल्या जातात. मात्र, जेव्हा मुलं ४ ते ६ वर्षांपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा त्यांच्या शरीरातील सुरक्षात्मक अँटीबॉडीज कमी होतात, ज्यामुळे त्यांना संसर्ग आणि संभाव्य साथींचा धोका अधिक असतो.

क्लाऊड नाईन हॉस्पिटलचे कन्सल्टंट निओनेटोलॉजिस्ट आणि पेडियाट्रिशियन डॉ. अमित निगडे म्हणाले की शालेय प्रवेश हा फक्त शिक्षणातील एक टप्पा नसतो, तर आरोग्य प्रवासातीलही एक महत्त्वाचा टप्पा असतो आहे. या वयात लवकर लसीकरणाद्वारे मिळालेलं संरक्षण कमी होऊ लागतं, आणि त्याच वेळी मुलं गटांमध्ये अधिक वेळ घालवायला लागतात. ४ ते ६ वर्षांदरम्यान डिफ्थेरिया, टिटॅनस, पर्टुसिस आणि पोलिओविरुद्धचा शिफारस केलेला बूस्टर डोस देणे म्हणजे योग्य वेळी रोगप्रतिकारक शक्ती पुन्हा सक्रीय करणे, जे या नव्या टप्प्यात सातत्याने संरक्षण देण्यास मदत करते, असे ते म्हणाले.

आयएपी (इंडियन अकॅडमी ऑफ पेडियाट्रिक्स) आधुनिक संयोजित लसींचा वापर करण्याची शिफारस करते, ज्या एकाच डोसद्वारे अनेक संसर्गांपासून संरक्षण देतात. या लसी विशेषतः शालेय वयात उपयुक्त ठरतात, कारण त्या काळात संसर्गाचा धोका जास्त असतो. तसेच, भारताला मिळालेलं पोलिओमुक्त प्रमाणपत्र यासारखी सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रातील मोठी यशं टिकवून ठेवण्यासाठी या लसी महत्त्वाच्या ठरतात.

“योग्य वेळी दिलेला बूस्टर डोस म्हणजे केवळ मुलाच्या आरोग्याचे संरक्षण नाही, तर संपूर्ण शालेय समुदायाचे आरोग्य सुरक्षित ठेवण्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. हा टप्पा लवकर केलेल्या लसीकरणाचा पुनरुच्चार करण्याची संधी देतो आणि आजारांची पुनरावृत्ती होण्याचा धोका कमी करतो. याशिवाय, लसीकरणाचे व्यापक कव्हरेज टिकवून ठेवण्याचे आणि देशाने लसीमुळे प्रतिबंध होणाऱ्या आजारांविरुद्ध मिळवलेली प्रगती जपण्याचे हे प्रयत्न आहेत,” असेही डॉ. अमित निगडे म्हणाले

जसजशी लसीकरणाची गरज अधिक लोकांपर्यंत पोहोचते आहे, तसतशी अनेक शाळा अद्ययावत आरोग्य व लसीकरण नोंदी मागू लागल्या आहेत. लसीकरण ही एकदाच करून संपणारी प्रक्रिया नाही—ती सातत्याने चालू ठेवण्याची गरज असते. आपल्या मुलाचा शालेय प्रवेश होण्यापूर्वी त्याचं संपूर्ण लसीकरण झालं आहे की नाही, याची खात्री करून घ्या. हे त्यांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि आपल्या सगळ्यांच्या आरोग्यपूर्ण भविष्यासाठी एक उत्तम पाऊल ठरेल.