एल निनोचा वाढता प्रभाव; निम्मा महाराष्ट्र दुष्काळाच्या सावटाखाली

पुणे : राज्यात गेल्या काही दिवसांत काही भागांत मुसळधार पावसाने हजेरी लावून दिलासा दिला असला, तरी एकूणच पावसाचे असमान वितरण आणि प्रशांत महासागरातील ‘एल निनो’च्या वाढत्या प्रभावामुळे महाराष्ट्रातील निम्म्याहून अधिक भागावर दुष्काळाचे सावट कायम असल्याचे चित्र दिसून येत आहे. परिणामी, शेतकऱ्यांसह कृषी विभागाचीही चिंता वाढली आहे.
जून महिन्यात मान्सून दाखल झाल्यानंतर बराच काळ पावसाने दडी मारली होती. त्यामुळे खरीप हंगामातील पेरण्या मोठ्या प्रमाणावर रखडल्या होत्या. मात्र जुलैच्या सुरुवातीपासून मान्सून पुन्हा सक्रिय झाल्याने कोकण, घाटमाथा आणि मध्य महाराष्ट्रातील काही भागांत जोरदार ते अतिवृष्टीसदृश पाऊस झाला. या पावसामुळे खरीप पेरण्यांना वेग आला असून राज्यात आतापर्यंत सुमारे ५९ टक्के क्षेत्रावर पेरण्या पूर्ण झाल्या आहेत.
असे असले तरी विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांत अद्यापही अपेक्षित पाऊस झालेला नाही. त्यामुळे या विभागात केवळ ६० टक्के पेरण्या पूर्ण झाल्या असून उर्वरित क्षेत्रातील शेतकरी पावसाच्या प्रतीक्षेत आहेत. पेरणी उशिरा झाल्यास उत्पादनावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
याशिवाय मराठवाडा, मध्य महाराष्ट्रातील अनेक जिल्हे आणि विदर्भातील काही भागांमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पावसाची नोंद झाली आहे. काही ठिकाणी अतिवृष्टी तर काही ठिकाणी पावसाचा दीर्घ खंड अशी विसंगत परिस्थिती निर्माण झाल्याने शेतीपिकांवर त्याचा प्रतिकूल परिणाम होण्याची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे.
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, प्रशांत महासागरातील ‘एल निनो’ची स्थिती अधिक प्रभावी होत असून त्याचा थेट परिणाम दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या स्वरूपावर होत आहे. त्यामुळे राज्यात पावसाचे वितरण असमान होत असून काही भागांत अतिवृष्टी, तर अनेक भागांत पावसाची तीव्र कमतरता जाणवत आहे.
सध्या उपलब्ध पावसाच्या आकडेवारीनुसार महाराष्ट्रातील सुमारे निम्मा भाग दुष्काळाच्या छायेत असून, पुढील काही दिवसांत समाधानकारक पाऊस न झाल्यास खरीप हंगामासह जलसाठे आणि पिण्याच्या पाण्याची परिस्थितीही गंभीर होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.