ज्येष्ठ काँग्रेस नेते, माजी राज्यपाल डॉ. डी. वाय. पाटील यांचे निधन; शिक्षणविश्वातील एका युगाचा अंत

पुणे, दि. ४ ऑगस्ट : काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते, महाराष्ट्राचे माजी मंत्री तसेच त्रिपुरा, बिहार आणि पश्चिम बंगालचे माजी राज्यपाल डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील (डॉ. डी. वाय. पाटील) यांचे मंगळवारी वृद्धापकाळाने निधन झाले. ते ९२ वर्षांचे होते. गेल्या काही महिन्यांपासून त्यांची प्रकृती खालावली होती. कोल्हापूर येथे त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने राजकारण, शिक्षण आणि सामाजिक क्षेत्रातील एक बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व काळाच्या पडद्याआड गेले आहे.
डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी सार्वजनिक जीवनात उल्लेखनीय कामगिरी करत स्थानिक स्वराज्य संस्थांपासून ते राज्यपालपदापर्यंतचा प्रवास केला. १९५७ ते १९६२ या कालावधीत ते कोल्हापूरचे महापौर होते. त्यानंतर १९६७ आणि १९७२ मध्ये कोल्हापूर जिल्ह्यातील पन्हाळा विधानसभा मतदारसंघातून ते आमदार म्हणून निवडून आले. महाराष्ट्र सरकारमध्ये मंत्री म्हणूनही त्यांनी जबाबदारी सांभाळली.
राजकीय कारकिर्दीत त्यांनी त्रिपुरा आणि बिहारचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले. तसेच पश्चिम बंगालच्या राज्यपालपदाचा अतिरिक्त कार्यभारही त्यांनी यशस्वीपणे सांभाळला. त्यांच्या प्रशासकीय अनुभवामुळे आणि समन्वयक्षम नेतृत्वामुळे त्यांना सर्वपक्षीय मान्यता मिळाली होती.
१९७८ च्या विधानसभा निवडणुकीतील पराभवानंतर त्यांनी सक्रिय राजकारणातून माघार घेतली. मात्र, त्यानंतर त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य शिक्षण क्षेत्राच्या विकासासाठी वाहून घेतले. “शिक्षण हीच समाजपरिवर्तनाची गुरुकिल्ली” या विचारातून त्यांनी डॉ. डी. वाय. पाटील समूहाची स्थापना केली. आज हा समूह देशातील अग्रगण्य शैक्षणिक संस्थांपैकी एक मानला जातो.
१९८३ मध्ये नवी मुंबई येथे रामराव आदिक इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (RAIT) स्थापून त्यांनी शैक्षणिक वाटचालीची सुरुवात केली. त्यानंतर वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, फार्मसी, व्यवस्थापन, वास्तुशास्त्र, कृषी आणि अन्य विविध शाखांमध्ये शिक्षण देणाऱ्या १८० हून अधिक संस्था उभारण्यात आल्या. या संस्थांमधून देशभरातील लाखो विद्यार्थ्यांनी शिक्षण घेतले असून उच्च शिक्षणाच्या क्षेत्रात त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
शिक्षण आणि समाजसेवेतील उल्लेखनीय कार्याची दखल घेत भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री या प्रतिष्ठेच्या नागरी पुरस्काराने गौरविले होते. शिक्षणाचा प्रसार, गुणवत्तापूर्ण उच्च शिक्षणाची संधी आणि आधुनिक शैक्षणिक पायाभूत सुविधा उभारण्यात त्यांचे योगदान मोठे मानले जाते.
त्यांच्या पश्चात त्यांची समृद्ध शैक्षणिक आणि सामाजिक परंपरा पुढे नेणारे कुटुंबीय आहेत. त्यांचे पुत्र डॉ. संजय पाटील, माजी मंत्री सतेज (बंटी) पाटील, विजय डी. पाटील, डॉ. अजिंक्य पाटील तसेच प्रसिद्ध स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. नंदिता पालशेतकर हे शिक्षण व वैद्यकीय क्षेत्रात कार्यरत आहेत. त्यांचे नातू आणि माजी आमदार ऋतुराज पाटील हेही सार्वजनिक जीवनात सक्रिय आहेत.
डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या निधनाने महाराष्ट्रासह देशाने दूरदृष्टी असलेला शिक्षणप्रेमी, कुशल प्रशासक आणि समाजहितासाठी आयुष्य समर्पित करणारा नेता गमावला आहे. त्यांनी उभारलेल्या शैक्षणिक संस्था आणि समाजकार्यातून त्यांचे कार्य पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील.