ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे निधन; वयाच्या ७५व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास

पणजी : हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीतील आपल्या दमदार अभिनयाने स्वतंत्र ओळख निर्माण करणारे ज्येष्ठ अभिनेते, दिग्दर्शक आणि लेखक नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी पहाटे गोव्यात निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. प्राथमिक माहितीनुसार, गोव्यातील निवासस्थानी त्यांना तीव्र हृदयविकाराचा झटका आला. त्यानंतर त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले; मात्र डॉक्टरांच्या प्रयत्नांनंतरही त्यांना वाचवता आले नाही. रुग्णालयीन सूत्रांनुसार, पहाटे सुमारे ५.२० वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले.
नाना पाटेकर यांच्या अचानक निधनाच्या वृत्ताने हिंदी तसेच मराठी चित्रपटसृष्टीवर शोककळा पसरली आहे. आपल्या वेगळ्या अभिनयशैलीमुळे आणि प्रभावी संवादफेकीमुळे त्यांनी अनेक दशकांच्या कारकिर्दीत प्रेक्षकांच्या मनावर ठसा उमटवला.
विश्वनाथ पाटेकर हे त्यांचे मूळ नाव. रंगभूमीपासून अभिनयाची सुरुवात करत त्यांनी पुढे हिंदी आणि मराठी चित्रपटांमध्ये आपले स्थान निर्माण केले. पारंपरिक नायकाच्या चौकटीपेक्षा वेगळी, गुंतागुंतीची आणि सामाजिक आशय असलेली पात्रे त्यांनी प्रभावीपणे साकारली. त्यांच्या अभिनयात आक्रमकता, संवेदनशीलता, वेदना आणि वास्तववाद यांचा अनोखा संगम पाहायला मिळत असे.
‘परिंदा’, ‘अंगार’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’ तसेच ‘नटसम्राट’ यांसारख्या चित्रपटांतील त्यांच्या भूमिका विशेष गाजल्या. ‘क्रांतिवीर’मधील अभिनयासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. सहाय्यक अभिनेत्याच्या भूमिकांसाठीही त्यांनी राष्ट्रीय पुरस्कार पटकावले. चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल केंद्र सरकारने त्यांना २०१३ मध्ये पद्मश्रीने सन्मानित केले होते.
नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची सर्वात ठळक वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांची संवादफेक, आवाजातील चढ-उतार, देहबोली आणि व्यक्तिरेखेत पूर्णपणे मिसळून जाण्याची क्षमता. त्यामुळे त्यांच्या तोंडी असलेला साधा संवादही प्रेक्षकांच्या लक्षात राहणारा ठरत असे.
अभिनयाबरोबरच त्यांनी लेखन आणि दिग्दर्शनाच्या क्षेत्रातही काम केले. व्यावसायिक चित्रपटांबरोबरच सामाजिक आणि मानवी प्रश्नांना भिडणाऱ्या विषयांशी त्यांचा सातत्याने संबंध राहिला.
सामाजिक बांधिलकीसाठीही नाना पाटेकर ओळखले जात होते. विशेषतः शेतकरी आणि वंचित घटकांच्या प्रश्नांबाबत त्यांनी प्रत्यक्ष काम केले. मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत त्यांनी ‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त आणि शेतकरी कुटुंबांसाठी मदतकार्य केले होते.
नाना पाटेकर यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीने केवळ एक लोकप्रिय अभिनेता नव्हे, तर वास्तववादी आणि प्रभावी अभिनयाची स्वतंत्र शैली निर्माण करणारा बहुआयामी कलाकार गमावला आहे. त्यांच्या दमदार आवाजाची आणि लक्षात राहणाऱ्या व्यक्तिरेखांची छाप अनेक पिढ्यांच्या प्रेक्षकांच्या स्मरणात कायम राहणार आहे.