पुण्यातील गणेशोत्सवातील डीजेच्या दणदणाटाविरोधात राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाकडे तक्रार; प्रदूषण नियंत्रण मंडळाला कारणे दाखवा नोटीस

पुणे  : पुण्यातील ऐतिहासिक गणेशोत्सवाची परंपरा, वैभव आणि सांस्कृतिक महत्त्व जगभरात परिचित आहे. मात्र, गेल्या काही वर्षांपासून गणेशोत्सवादरम्यान होणाऱ्या प्रचंड ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. विशेषतः डीजे, मोठ्या आवाजातील ध्वनिक्षेपक आणि कर्णकर्कश संगीतामुळे नागरिकांच्या आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांविषयी चिंता व्यक्त केली जात आहे. या पार्श्वभूमीवर आता हा मुद्दा थेट राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगापर्यंत पोहोचला आहे.

पुण्यातील डेक्कन जिमखाना परिसरातील रहिवासी शरद केळकर यांनी शहरातील वाढत्या ध्वनिप्रदूषणाबाबत राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाकडे अधिकृत तक्रार दाखल केली आहे. गणेशोत्सवाच्या काळात ध्वनिक्षेपक आणि डीजेच्या वाढत्या आवाजामुळे नागरिकांच्या शांततेच्या आणि आरोग्याच्या अधिकारावर परिणाम होत असल्याचे त्यांनी तक्रारीत नमूद केल्याचे सांगण्यात येत आहे.

या तक्रारीची आयोगाने गंभीर दखल घेतली असून, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाला (MPCB) कारणे दाखवा नोटीस बजावण्यात आली आहे. ध्वनिप्रदूषणासंदर्भातील नियमांची अंमलबजावणी आणि नागरिकांच्या तक्रारींवर प्रशासनाकडून करण्यात येणारी कार्यवाही याबाबत आता संबंधित यंत्रणेला स्पष्टीकरण द्यावे लागणार आहे.

दरम्यान, पुण्यातील डीजेच्या दणदणाटाविरोधात सामाजिक कार्यकर्ते विद्यानंद बापट हे सातत्याने आवाज उठवत आहेत. गणेशोत्सवातील मिरवणुका आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये ध्वनिप्रदूषणाच्या मर्यादांचे पालन झाले पाहिजे, अशी मागणी त्यांच्याकडून वेळोवेळी करण्यात आली आहे. त्यामुळे आता केळकर यांच्या तक्रारीनंतर या प्रश्नाला आणखी व्यापक स्वरूप प्राप्त झाले आहे.

नागरिकांच्या आरोग्याचा मुद्दा ऐरणीवर
ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्न केवळ आवाजाच्या त्रासापुरता मर्यादित नसून त्याचा नागरिकांच्या आरोग्यावरही परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक, रुग्ण तसेच रात्रीच्या वेळी विश्रांतीची आवश्यकता असलेल्या नागरिकांना मोठ्या आवाजाचा त्रास सहन करावा लागतो. त्यामुळे उत्सव साजरा करताना धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांसोबत नागरिकांच्या आरोग्याचा आणि शांततेच्या अधिकाराचाही विचार करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
गणेशोत्सव हा पुण्याच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वाचा भाग असला तरी उत्सवाच्या नावाखाली नियमांचे उल्लंघन होऊ नये, अशी भूमिका नागरिकांकडून मांडली जात आहे. डीजेचा आवाज, ध्वनिक्षेपकांचा वापर, मिरवणुकीच्या मार्गावरील ध्वनीची तीव्रता आणि रात्रीच्या वेळेतील ध्वनिप्रदूषण यावर प्रशासनाने प्रभावी नियंत्रण ठेवावे, अशी मागणी जोर धरत आहे.

प्रशासनाच्या भूमिकेकडे लक्ष
राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाच्या नोटिशीमुळे आता महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ तसेच स्थानिक प्रशासनाच्या भूमिकेकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. ध्वनिप्रदूषण रोखण्यासाठी आतापर्यंत कोणत्या उपाययोजना करण्यात आल्या, नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर काय कारवाई झाली आणि नागरिकांच्या तक्रारींचे निराकरण कशा पद्धतीने करण्यात आले, याबाबत प्रशासनाला भूमिका स्पष्ट करावी लागू शकते.
गणेशोत्सव जवळ येत असताना या कारवाईमुळे पुण्यातील डीजे आणि ध्वनिप्रदूषणाचा मुद्दा पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी आला आहे. उत्सवाचा उत्साह कायम ठेवतानाच ध्वनिप्रदूषणाला आळा घालून नागरिकांचे आरोग्य आणि शांतता अबाधित ठेवण्याचे आव्हान प्रशासनासमोर आहे.