नेव्हर दि सेम या नवीन एअरबीएनबी अहवालातून भारताच्या जेन झीकडून प्रवास नियमांचे पुनर्लेखन प्रकाशझोतात

 

नागपूर  : एअरबीएनबीच्या एका नवीन अहवालानुसार¹ भारतातील ‘जनरेशन झेड’ने वार्षिक सुट्टीची प्रथा सोडून दिली असून प्रवासासाठी अधिक वारंवार, अधिक वैयक्तिक आणि अधिक उत्स्फूर्त दृष्टिकोन स्वीकारला आहे. ‘नेव्हर द सेम: द न्यू रूल्स ऑफ जनरेशन झेड ट्रॅव्हल इन इंडिया’ हा अहवाल अशा पिढीला समोर आणतो, ज्यांच्यासाठी प्रवास म्हणजे आता जास्तीत जास्त पाहणे नसून, अनुभवणे आहे.

एअरबीएनबीचे भारत आणि आग्नेय आशिया विभागाचे राष्ट्रीय प्रमुख, अमनप्रीत बजाज म्हणाले.
“जेन झीसाठी प्रवास हा जितका शोध आहे, तितकाच तो आत्म-अभिव्यक्तीचा एक प्रकार आहे. त्यामुळेच ते आमच्या मते सर्वात जास्त हेतुपुरस्सर आणि सर्वाधिक सक्रिय प्रवासी ठरतात. या पिढीची ओळख त्यांच्या प्रवासाच्या वारंवारतेवरून होत नाही, तर त्यांच्या प्रवासामागील कारणावरून होते. ते म्हणजे स्वानुभूती. एअरबीएनबीमध्ये आम्ही अशा पिढीला पाहत आहोत, ज्यांच्यासाठी प्रवास हा सर्वात वैयक्तिक निर्णय बनला आहे – प्रवासाचे ठिकाण निवडणे, सोबती निवडणे आणि राहण्याचे ठिकाण निवडणे हे ते स्वतः ठरवतात. त्यांची प्रत्येक निवड ही त्यांच्या अभिव्यक्तीचेच एक प्रतीक आहे. एअरबीएनबीमध्ये आम्ही नेमक्या याच बदलासाठी तयार आहोत आणि यातून भारताच्या नवीन ओळखीची सुरूवात होते,”

आता फक्त वार्षिक सुट्टी नाही
अनेक दशकांपासून भारतीय सुट्टी म्हणजे एक मोठी सहल असायची: जी अनेक महिन्यांपूर्वी नियोजित केली जायची. तिचे वेळापत्रक काटेकोरपणे आखलेले असायचे आणि ज्यासाठी पैसे वाचवलेले असायचे. जेन झीने ही पद्धत पूर्णपणे मोडून काढली आहे. १० पैकी ७ जेन झी प्रवासी एका मोठ्या वार्षिक सुट्टीऐवजी तीन छोट्या सहलींना प्राधान्य देतात. एकूण ८७% जण एका आठवड्यापेक्षा कमी कालावधीच्या सहलींना पसंती देतात¹. एअरबीएनबी डेटा तरुण भारतीयांच्या प्रवासाच्या सवयींमधील हा वाढता बदल दर्शवतो. भारतीय जेन झीने उन्हाळ्याच्या कालावधीसाठी शोधलेल्या जागांची टक्केवारी ३०% पेक्षा जास्त वाढली आहे² आणि २-६ रात्रींच्या छोट्या सहली हा सर्वात वेगाने वाढणारा प्रवासाचा प्रकार म्हणून उदयास आला आहे – देशांतर्गत प्रवासात यात जवळपास ८०% वाढ झाली आहे³.

या पिढीसाठी प्रवास हा एक नियोजित कार्यक्रम कमी आणि तणावाला, मोकळ्या वीकेंडला किंवा ‘चला जाऊया’ असे सहज म्हणणाऱ्या मित्राला दिलेला एक सहज प्रतिसाद जास्त आहे. सुमारे ६६% प्रवासी प्रवासाच्या काही दिवस किंवा आठवड्यांच्या आत बुकिंग करतात. सुमारे ६७% प्रवासी म्हणतात की त्यांनी केलेल्या कोणत्याही दोन सहली कधीही एकसारख्या नव्हत्या¹. वार्षिक सहल नाहीशी झालेली नाही – ती अनेक पटींनी वाढली आहे, वैविध्यपूर्ण आणि अधिक जिवंत झाली आहे.

तुमचा प्रवास हीच तुमची ओळख
भारतातील जेन झीसाठी प्रवास त्यांची ओळख व्यक्त करण्याचा एक प्रमुख मार्ग बनला आहे. सुमारे ८७% प्रवासी सहमत आहेत की त्यांच्या प्रवासाची पद्धत ते एक व्यक्ती म्हणून कसे आहेत हे दर्शवते आणि ९२% लोक म्हणतात की त्यांचे गंतव्यस्थान किंवा राहण्याची जागा केवळ एक लोकप्रिय पर्याय नसून त्यांच्या वैयक्तिक आवडीनिवडी दर्शवते. सुमारे ९५% म्हणतात की त्यांची सहल सामान्य किंवा पूर्वनियोजित असण्याऐवजी वैयक्तिक आणि अद्वितीय वाटणे महत्त्वाचे आहे¹. अल्गोरिदम हा त्यांचा प्रवास मार्गदर्शक नाही: ९०% म्हणतात की ते अशी ठिकाणे शोधण्याची शक्यता आहे जी ऑनलाइन मोठ्या प्रमाणावर शिफारस केलेली नाहीत किंवा व्हायरल झालेली नाहीत¹.

हा दृढ विश्वास ते तिथे पोहोचल्यावर आपला वेळ कसा घालवतात हे ठरवतो. सुमारे ८०% प्रवासी म्हणतात की त्यांच्यासाठी प्रसिद्ध आकर्षणांपेक्षा प्रवासातील छोटे क्षण अधिक महत्त्वाचे आहेत¹. हे क्षण जवळच्या प्रसिद्ध स्थळापेक्षा स्थानिक बाजारात किंवा परिसरातील किराणा दुकानात मिळण्याची अधिक शक्यता असते.

राहण्याची जागा हेच गंतव्यस्थान
अहवालात दिसलेला सर्वात महत्त्वाचा बदल हा निवासस्थानाच्या भूमिकेत आहे. जेन झीच्या ६३% प्रवाशांनी एखादे गंतव्यस्थान निवडले असते कारण त्यांना तिथे राहण्याची सोय सापडली असते – त्या गंतव्यस्थानामुळे नाही¹. ८२% लोकांच्या मते, सहलीचे नियोजन करताना राहण्याची सोय खूप किंवा अत्यंत महत्त्वाची असते, आणि ७८% लोक त्यांच्या एकूण सहलीच्या वेळेपैकी किमान अर्धा वेळ त्यांच्या मुक्कामाच्या ठिकाणी घालवतात¹. निम्म्याहून अधिक लोकांच्या मते ते जिथे राहतात ते ठिकाण एकतर त्यांच्या संपूर्ण अनुभवाला आकार देते किंवा अनेकदा संपूर्ण सहलीतील सर्वात अविस्मरणीय क्षण असतो¹.

ते हॉटेलच्या चेकलिस्टऐवजी घराच्या इच्छांची यादी शोधतात – सकाळच्या निवांत वेळेसाठी एक टेरेस, प्रत्येकाला स्वतःची जागा मिळण्यासाठी पुरेशी जागा आणि रात्री परत येण्यासाठी एक लिव्हिंग रूम. एअरबीएनबी डेटा हेच दर्शवतो: त्यांच्या अलीकडील प्रवासातील सर्वात अविस्मरणीय क्षण म्हणजे त्यांनी भेट दिलेली ठिकाणे नव्हेत: तर ते होते तासन्तास चाललेले संभाषण, प्रवासातील अविस्मरणीय क्षण ठरलेली निवांत सकाळ, आणि मुक्कामाच्या ठिकाणी एकत्र बनवलेले जेवण¹.

एक सामाजिक अनुभव म्हणून प्रवास :
जनरेशन झीसाठी प्रवास हा मुळात नात्यांबद्दल आहे. ठिकाण महत्त्वाचे आहे पण सोबतची व्यक्ती अधिक महत्त्वाची आहे. चारपैकी तीन जण या गोष्टीशी सहमत आहेत की ते कुठे जातात यापेक्षा ते कोणासोबत प्रवास करतात हे अधिक महत्त्वाचे आहे – आणि प्रवासाचे नियोजन करताना सोबतीला प्रथम प्राधान्य, ठिकाणाला दुसरे प्राधान्य आणि अनुभवाला तिसरे प्राधान्य दिले जाते.¹ मित्र हे सर्वात लोकप्रिय प्रवास सोबती आहेत त्यानंतर कुटुंब येते¹.

ग्रुपने प्रवास करताना निम्म्याहून अधिक जण हॉटेलच्या वेगवेगळ्या खोल्यांऐवजी एकाच सामायिक घराला प्राधान्य देतात, कारण सामायिक स्वयंपाकघर, सामायिक लिव्हिंग रूम, आणि गच्ची- याच ठिकाणी खऱ्या अर्थाने प्रवास घडतो¹. त्यांच्या बुकिंग करण्याच्या पद्धतीतही हे दिसून येते – एअरबीएनबीवर भारतीय जेन झीच्या ग्रुप सहलींमध्ये देशांतर्गत वर्षानुवर्ष जवळपास ५५% वाढ झाली आहे, जो आतापर्यंतचा सर्वात वेगाने वाढणारा प्रवासाचा प्रकार आहे³. जे लोक ग्रुप्समध्ये प्रवास करतात त्यांच्यासाठी दैनंदिन जीवनातील व्यत्ययांशिवाय एकत्र अखंड वेळ घालवणे हे सर्वोच्च प्राधान्य असते आणि त्यापाठोपाठ अशा आठवणी तयार करणे ज्यांची चर्चा अनेक वर्षे होत राहील¹.

वेळापत्रक-प्रतिरोधक पिढी
जेन झी प्रवाशांसाठी कठोर योजनेचा अभाव हीच अनेकदा एक योजना असते. प्रवास आता भरगच्च वेळापत्रकांपासून दूर जाऊन उत्स्फूर्तता आणि विश्रांतीसाठी वाव असलेल्या अधिक सावकाश, अधिक मुक्त अनुभवांकडे वळत आहे.

सुमारे ९५% प्रवाशांच्या मते त्यांच्या सहली वैयक्तिक वाटणे महत्त्वाचे आहे आणि ६४% लोक मुद्दाम त्यांच्या प्रवासातील काही भाग अनियोजित ठेवतात¹. सुमारे ३ पैकी २ जेन झी केवळ काहीही न करण्यासाठी प्रवास करतात – विश्रांती घेण्यासाठी, जीवनाचा वेग कमी करण्यासाठी किंवा घरातच राहण्यासाठी¹. जेव्हा त्यांना प्रत्यक्षात काय करायचे आहे याचा प्रश्न येतो, तेव्हा त्यांची पसंती स्पष्ट असते – निसर्ग आणि सावकाश प्रवास यादीत अग्रस्थानी असतो. त्यानंतर खाद्यपदार्थ आणि पाककलेचा शोध, आणि मग साहस¹. ९०% लोक अशी ठिकाणे सक्रियपणे शोधतात जी ऑनलाइन व्हायरल झालेली नाहीत किंवा ज्यांची मोठ्या प्रमाणावर शिफारस केलेली नाही¹. अल्गोरिदम हा त्यांचा प्रवास मार्गदर्शक नाही. जेव्हा त्यांना विचारले जाते की एक चांगली सहल त्यांना प्रत्यक्षात काय देते, तेव्हा त्यांची उत्तरे सोपी असतात: दीर्घकाळ टिकणाऱ्या आठवणी आणि संपूर्ण स्वातंत्र्याची भावना¹.