मूत्रपिंड संरक्षणासाठी नवे मार्ग शोधणारे संशोधन : डॉ. कल्याणी कुलकर्णी

पुणे, २ एप्रिल : आपल्या शरीरातील मूत्रपिंड (किडनी) दररोज अत्यंत महत्त्वाची कामे करत असतात. ते शरीरातील अपायकारक द्रव्ये फिल्टर करणे, द्रव संतुलन राखणे, रक्तदाब नियंत्रित ठेवणे यासारखी जीवनावश्यक कार्ये पार पाडतात. मात्र, या अवयवाचे महत्त्व असूनही मूत्रपिंडाचे आजार बहुतेक वेळा उशिरा लक्षात येतात, तेव्हा मोठे नुकसान झालेलं असतं.
याबाबत डॉ. कल्याणी कुलकर्णी यांनी सांगितले की, त्यांच्या संशोधनाद्वारे मूत्रपिंडाला इजा कशी होते आणि त्याचे संरक्षण कसे करता येईल, याचा सखोल अभ्यास केला जात आहे.
शरीरात ‘रेनिन-अँजिओटेन्सिन सिस्टीम’ नावाची एक महत्त्वाची हार्मोन प्रणाली असते. ही प्रणाली रक्तदाब आणि द्रव संतुलन नियंत्रित ठेवते. मात्र, ही प्रणाली असंतुलित किंवा अती सक्रिय झाल्यास उच्च रक्तदाब, स्थूलता आणि सूज (इन्फ्लेमेशन) यांसारख्या स्थितींमध्ये मूत्रपिंडाचे नुकसान होऊ शकते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
या संशोधनात ‘अँजिओटेन्सिन II टाईप 2 रिसेप्टर’ (AT2 रिसेप्टर) या प्रथिनावर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. हा रिसेप्टर शरीरातील ‘संरक्षक स्विच’ म्हणून काम करतो. काही मार्ग मूत्रपिंडाचे नुकसान वाढवतात, तर AT2 रिसेप्टर सक्रिय केल्यास सूज कमी होते, नुकसान आटोक्यात येते आणि उपचार प्रक्रियेला चालना मिळते, असे त्यांनी सांगितले.
डॉ. कुलकर्णी यांनी ह्युस्टन विद्यापीठातून फार्माकॉलॉजीमध्ये पीएच.डी. पूर्ण केली असून, विविध आजारांमध्ये हा ‘संरक्षक स्विच’ सक्रिय करून मूत्रपिंडाचे संरक्षण कसे करता येईल, यावर त्यांचे संशोधन सुरू आहे.
गंभीर संसर्गाच्या परिस्थितीत शरीरात तीव्र सूज निर्माण होऊन ‘अक्यूट किडनी इंज्युरी’ (अचानक मूत्रपिंड निकामी होणे) होऊ शकते, जी जीवघेणी ठरू शकते. अशा वेळी AT2 रिसेप्टर सक्रिय केल्यास मूत्रपिंडाचे सुरुवातीच्या टप्प्यात संरक्षण होऊ शकते, असे त्यांच्या संशोधनातून आढळले आहे.
हे संरक्षण ‘मॅक्रोफेज’ नावाच्या प्रतिकारशक्तीतील पेशींवर परिणाम करून घडते. या पेशी सूज वाढवू शकतात किंवा ती कमी करू शकतात. AT2 रिसेप्टर सक्रिय केल्यास या पेशी ‘हीलिंग’ म्हणजेच दाह कमी करणाऱ्या अवस्थेकडे वळतात. तसेच ‘रेग्युलेटरी टी सेल्स’ या विशेष पेशींची वाढ होते, ज्या शरीरातील अतिप्रमाणातील नुकसान टाळण्यासाठी ‘शांतता राखणारे’ घटक म्हणून काम करतात.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, या संशोधनातून प्रतिकारशक्तीला ‘पुन्हा प्रशिक्षित’ करून मूत्रपिंडाचे संरक्षण करण्याचा मार्ग शोधला जात आहे, असेही त्यांनी नमूद केले.